Johannes Janssonius

De schoonzoon van Hondius en de grootste concurrent van Blaeu. Janssonius bouwde vanuit Amsterdam een uitgeverij met winkels van Stockholm tot Lyon en een atlas in elf delen. Zesentwintig van zijn kaarten hebben wij in reproductie.

Johannes Janssonius (1588–1664) werd geboren in Arnhem als zoon van een boekverkoper. Op 31 augustus 1612 trouwde hij met Elisabeth de Hondt, dochter van de Amsterdamse kaartenmaker Jodocus Hondius, en daarmee kwam hij midden in de kaartenhandel terecht. Zijn eerste kaarten verschenen in 1616. Vanaf ongeveer 1630 werkte hij samen met zijn zwager Henricus Hondius aan de voortzetting van Mercators atlas, die daardoor bekend staat als de Mercator-Hondius-Janssonius-atlas.

Janssonius dacht groot. Rond 1623 had hij boekwinkels in Frankfurt, Danzig, Stockholm, Kopenhagen, Berlijn, Koningsbergen, Genève en Lyon, en in 1647 werd hij hofdrukker van koningin Christina van Zweden. Zijn atlas verscheen in 1639 in drie delen en groeide tot 1662 uit tot elf delen, met daarin een zeeatlas (1657), stedenboeken en de hemelatlas van Cellarius (1660).

Janssonius en Blaeu waren buren aan het Damrak en aartsrivalen. Ze kopieerden elkaars zeemansgidsen en kaarten, en toen Blaeu zijn Atlas Maior uitbracht, antwoordde Janssonius met een even omvangrijke uitgave. Voor zijn stedenboeken van 1657 kocht hij de 363 koperplaten van Braun en Hogenberg: de klederdrachtfiguren werden weggeslepen en de cartouches vernieuwd, maar de stadsgezichten zelf waren tachtig jaar oud. Na zijn dood in 1664 zette schoonzoon Johannes van Waesbergen het bedrijf voort; in 1694 gingen de platen over naar Pieter Schenk.

Wij hebben 26 kaarten en stadsgezichten van Janssonius in reproductie, uit de jaren 1613 tot 1682. Bijzonder zijn de vroege stadsgezichten uit 1613 van Amsterdam, Arnhem, Zutphen en Zwolle, plus Alkmaar en Arnemuiden. Uit het stedenboek van 1657 komen Brussel, Parijs, Middelburg, Harderwijk en Malta, en verder zeekaarten van de Atlantische en de Indische Oceaan (1657), kaarten van Japan (1652), Cyprus en Turkije (1653), Italië (1628), Spanje en Portugal (1662) en het Heilige Land (1649). Ook de kaart van Zeeland uit 1682 van zijn opvolger Van Waesbergen hoort erbij.

Elke kaart is een reproductie op het originele formaat, ingelijst in mahonie, wortelnoot of zwart. Klik op een kaart voor de beschrijving, de maten en de geschiedenis van het gebied.

• Johannes Janssonius op Wikipedia
• Alle cartografen