Georg Braun en Frans Hogenberg

Een Keulse kanunnik en een uit Antwerpen verbannen graveur maakten samen de eerste atlas van steden ter wereld: zes delen, ruim 540 stadsgezichten, 45 jaar werk. Ruim negentig van hun bladen hebben wij in reproductie.

De eerste stedenatlas ter wereld

De Civitates Orbis Terrarum verscheen in Keulen in zes delen, tussen 1572 en 1617. Samen bevatten die 363 bladen met ruim 540 stadsgezichten, vogelvluchtperspectieven en plattegronden van 475 steden. Het was de eerste atlas die stadskaarten bevatte.

Georg Braun (1541–1622) was de drijvende kracht. Hij was 37 jaar lang kanunnik en deken van de Keulse kerk Sint-Maria ad Gradus, verzamelde de tekeningen, huurde de kunstenaars in en schreef de teksten. Van het oorspronkelijke team was hij de enige die het zesde deel in 1617 nog meemaakte. Frans Hogenberg (ca. 1535–1590) kwam uit Mechelen en had al gegraveerd voor Ortelius. In 1568 werd hij door Alva uit Antwerpen verbannen vanwege zijn protestantse sympathieën; via Londen kwam hij in Keulen terecht, waar hij hoofdgraveur van de Civitates werd. Na zijn dood nam zijn zoon Abraham het over.

Figuren in klederdracht — en waarom

Op vrijwel elk blad staan figuren in de klederdracht van de streek, op de voorgrond. Dat was niet alleen decoratie. Braun schreef zelf dat de menselijke figuren ervoor zouden zorgen dat “de bloeddorstige Turken, die geen afbeeldingen van de mens mogen bekijken”, het boek nooit zouden gebruiken: de christelijke steden werden er als het ware mee beschermd tegen militair gebruik.

De belangrijkste leverancier van tekeningen was de Antwerpenaar Joris Hoefnagel (1542–1601), die 63 stadsgezichten bijdroeg uit zijn reizen door Spanje en Italië. Voor de Nederlandse steden gebruikten Braun en Hogenberg de plattegronden van Jacob van Deventer: 48 van zijn kaarten belandden in de delen III en IV. Na de dood van Abraham Hogenberg in 1653 kocht Johannes Janssonius de 363 koperplaten en gebruikte hij ze, met de klederdrachtfiguren weggeslepen en nieuwe cartouches, voor zijn eigen stedenboek van 1657.

Braun en Hogenberg in onze winkel

Wij hebben ruim 90 bladen uit de Civitates in reproductie, uit alle zes de delen (1572–1617). Het merendeel toont Nederlandse en Vlaamse steden: Amsterdam, Antwerpen, Delft, Den Haag, Dordrecht, Gouda, Groningen, Haarlem, Leiden, Leeuwarden, Kampen, Brugge, Gent, Brussel en Leuven, maar ook kleinere plaatsen als Bolsward, Brielle, Dokkum, Hindelopen en IJlst. Daarnaast Europese steden als Londen, Cambridge, Edinburgh, Frankfurt, Hamburg, Barcelona, Lissabon, Granada en Istanboel. Voor veel van deze plaatsen behoren dit tot de oudste gedrukte afbeeldingen die er bestaan.

Alle kaarten van Braun en Hogenberg in onze winkel

Elke kaart is een reproductie op het originele formaat, ingelijst in mahonie, wortelnoot of zwart. Klik op een kaart voor de beschrijving, de maten en de geschiedenis van het gebied.