Drukproces en materiaal
Elke oude kaart in onze collectie is met een eigen techniek gedrukt — en die techniek verraadt vaak uit welke tijd de kaart stamt. Van houtsnede tot lithografie, en van met de hand ingekleurd tot onze eigen giclée-reproductie.
Houtsnede, de vroegste techniek
Bij een houtsnede werd de tekening met gutsen in een zachte houtsoort uitgesneden; alleen het verhoogde reliëf nam inkt op, terwijl de uitgesneden delen wit bleven. Dat gaf grove, hoekige lijnen — herkenbaar aan de wat kantige belettering van de vroegste gedrukte kaarten.
Kopergravure, het werk van de meeste van onze cartografen
Vanaf de zestiende eeuw namen kaartmakers de kopergravure over: met een burijn werden de lijnen rechtstreeks in een koperen plaat gekrast. Dat leverde fijnere details op dan een houtsnede, met door de hardheid van het koper een net iets hoekig karakter. Willem en Joan Blaeu, Braun en Hogenberg, Van Deventer, Ortelius en Janssonius — vrijwel al onze cartografen werkten met deze techniek.
Ets en lithografie, latere verfijning
Bij een ets werd de tekening niet met kracht gekrast, maar met zuur ingebeten in koper of zink — dat maakte fijnere lijnen en meer variatie in lijndikte mogelijk. Nog later, in de negentiende eeuw, kwam de lithografie: een tekening in vet krijt op een kalksteen, waarmee zelfs grijstinten gedrukt konden worden. Jacob Kuypers gemeenteatlas uit 1865-1867 is daarvan het voorbeeld in onze collectie.
Inkleuring door de afzetter
Elke gravure of ets kwam in eerste instantie zwart-wit van de pers. Kleur werd apart, met de hand, aangebracht door een gespecialiseerde vakman: de afzetter — een zelfstandig ondernemer, geen ongeschoolde hulp, met eigen kwaliteitsniveaus van eenvoudig tot verguld voor presentatie-exemplaren. Bij Blaeus Atlas Maior kostte een ingekleurd, gebonden exemplaar rond 1670 zo’n 430 gulden, tegen 330 gulden voor een ongekleurd exemplaar: het inkleuren was dus zelf een aanzienlijke kostenpost, geen bijkomstigheid.
Hoe wij onze reproducties maken
Onze reproducties drukken we niet met inkt op een pers, maar met een giclée-print op Hahnemühle-aquarelpapier, met lichtechte inkten die minstens tachtig jaar meegaan zonder noemenswaardige verkleuring. Zo blijven kleur en detail van het origineel behouden, zonder dat we aan een kwetsbaar antiek object hoeven te komen. Meer over dat onderscheid leest u bij reproductie versus origineel.